Asociaal? Nee joh, dat ligt aan mijn hersenbalk. Risico’s? Geef me eerst een drankje, dan neem ik ze!

Mensen zijn van oorsprong wezens die zich heel goed kunnen inleven in anderen. Onze hersenen zijn erop gemaakt om te spiegelen. Dat kunnen we bij acties, maar ook bij emoties lukt het ons om ons in te leven in anderen. Als dat zo is, hoe kan het dan zijn dat we anti-sociaal gedrag vertonen als agressie en geweld?

Natuurlijk spelen onze omgeving en ervaring een grote rol in de mate waarin wij ons afwijkend gedragen of ons misdragen. Echter, ook onze hersenen dragen bij aan het al dan niet anti-sociale gedrag en het risico-gedrag dat we vertonen. Enerzijds hebben we te maken met gedragsimpulsen die in ons opkomen om op een situatie te reageren. Zo zul je als je per ongeluk te laat bent voor de diploma uitreiking van je oudste zoon, het liefst alle rode stoplichten willen negeren. Zo zul je als je een grote gemaskerde man met een wapen een oude dame haar tas ziet ontnemen, hem het liefst aan zijn oren naar het eerstvolgende politiebureau willen slepen.

Anderzijds hebben we te maken met ons vermogen om de effecten van ons gedrag te overzien. Dat betekent concreet dat we bij een rood stoplicht niet doorrijden, immers als we dat doen en we zien een voetganger over het hoofd, kan dat wel eens vervelende gevolgen voor die ander hebben. Ook een boef zullen we niet zo snel ontmaskeren als hij een wapen heeft.

De communicatie in onze hersenen tussen enerzijds onze gedragsimpulsen en anderzijds ons vermogen om de impact van die impulsen te beoordelen blijkt voor een deel plaats te vinden in onze hersenbalk. De hersenbalk is verantwoordelijk voor de communicatie ofwel de “signalering” tussen de linker- en de rechterhersenhelft. Hersenonderzoek heeft aangetoond dat hoe minder goed de hersenbalk functioneert, hoe sneller je agressief bent. Inmiddels is aangetoond dat er bij psychopaten iets grondig mis is met deze verbinding. Dit wetende zou je jezelf af kunnen vragen of deze mensen nog kunnen herstellen, of zij zelf hun gedrag wel in de hand hebben? Anderzijds is de vraag ook interessant in hoeverre mensen die uitermate grote risico’s nemen (en die dus bijvoorbeeld van een berg afspringen en op het laatste moment een parachute openen) ook een verminderde functie hebben van de hersenbalk. Hier heb ik qua onderzoek tot op heden niets over gehoord.

Bijzonder opvallend “detail” is dat het gebruik van alcohol invloed heeft op de werking van diezelfde hersenbalk. Dat verklaart voor mij dat mensen overmoedig en minder risico mijdend gedrag gaan vertonen na het gebruik van alcohol. Nog opvallender - en persoonlijk verontrustender - detail is dat onderzoek ook uitgewezen heeft dat vrouwen met een kleine hoeveelheid alcohol al snel een verminderde functie van de hersenbalk vertonen. Bij mannen is met eenzelfde hoeveelheid alcohol geen verschil te zien. Wat voor spreekwoord ging hier ook al weer over?

Fiona van Maanen